මෙහි අවධානය යොමු කරන්නේ රැවටීමට සහ හානියක් කිරීමට හිතාමතාම නිර්මාණය කරන ලද හෝ බෙදා ගන්නා ලද තොරතුරු වන සාවද්ය තොරතුරු වෙතය.

වැරදි තොරතුරු යනු රැවටීමේ හෝ හානියක් කිරීමේ අරමුණකින් තොරව බෙදා ගන්නා අසත්ය හෝ සාවද්ය තොරතුරු වේ.

නවසීලන්ත ආරක්ෂක බුද්ධි සේවය (NZSIS) වැරදි තොරතුරු යන්න නිර්වචනය කරන්නේ හානියක් කිරීමේ හෝ පුළුල් අරමුණක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ අරමුණින් හිතාමතාම අසත්ය හෝ නොමඟ යවන සුළු තොරතුරු ලෙසයි. එය බොහෝ විට මාර්ගගතව හෝ සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ ප්රචාරය වන නමුත් එය රූපවාහිනියේ, ගුවන් විදුලියේ හෝ පුවත්පත් ඇතුළු ප්රවෘත්තිවල ද පළ විය හැකිය.

විදේශීය රාජ්යයන් සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් විදේශීය මැදිහත්වීම්වල කොටසක් ලෙස සාවද්ය තොරතුරු භාවිතා කර මිනිසුන්ට සහ ප්රජාවන්ට හානිකර ආකාරවලින් බලපෑම් කිරීමට සහ නොමඟ යැවීමට ඉඩ ඇත.

සාවද්ය තොරතුරු ප්රචාරය විය හැක්කේ කෙසේද

සාවද්ය තොරතුරු ක්රම රාශියකින් ප්රචාරය විය හැක, එයට ඇතුලත් විය හැක්කේ:

• පණිවිඩකරණ යෙදුම් සහ ප්රජා ජාල, එහිදී තොරතුරු බොහෝ විට පුද්ගලයින් විශ්වාස කරන සම්බන්ධතා අතර යොමු කෙරේ.
• ප්රජාව හෝ උනන්දුවක් දක්වන කණ්ඩායම් තුළ බෙදා ගන්නා අන්තර්ගතය, එය හුරුපුරුදු මූලාශ්රවලින් එන නිසා හෝ ඔවුන් තේරුම් ගන්නා භාෂාවකින් ඇති නිසා මිනිසුන් වඩාත් විශ්වාස කළ හැකිය.
• නවසීලන්තයෙන් පිටත මාධ්ය හෝ මූලාශ්රවලින් ලැබෙන තොරතුරු නවසීලන්ත මාධ්ය හෝ සන්දර්භ සමඟ නොගැලපේ.
• සමාජ මාධ්ය වේදිකා මගින්, විශේෂයෙන් TikTok වීඩියෝ, Instagram රීල් හෝ Twitter/X threads වැනි කෙටි ආකෘති අන්තර්ගතයන්, සාවද්ය තොරතුරු වේගයෙන් පැතිරවිය හැක.
• බලපෑම් කරන්නන් සහ ක්ෂුද්ර බලපෑම් කරන්නන්ට විශාල හෝ විශ්වාසදායක අනුගාමිකයින් සිටින නිසා ඔවුන්ට සාවද්ය තොරතුරු පැතිරවිය හැකිය.
• වේදිකාවල සෙවුම් යන්ත්ර සහ නිර්දේශ පරිශීලකයින්ට ඔවුන් එය සොයන්නේ නැති විට පවා සාවද්ය තොරතුරු පෙන්විය හැකිය.
• මුද්රිත පත්රිකා, පෝස්ටර්, සේවා ස්ථානවල, පාසල්වල හෝ ප්රජාවන්හි කටින් කට කතා වැනි නොබැඳි බෙදාගැනීම

ඔබ දකින දේ ගැන සිතීම

පරීක්ෂා කරන්න:

• තොරතුරු විශ්වාසදායක මූලාශ්රයකින් ලැබුණේද සහ අනෙකුත් විශ්වාසදායක පුවත් වෙබ් අඩවි එම තොරතුරු වාර්තා කරන්නේද යන්න. වැඩිදුර දැන ගැනීමට Netsafe හි ව්යාජ පුවත් හඳුනා ගන්නේ කෙසේද යන මූලාශ්රය පරීක්ෂා කරන්න.
• මුල් කතාව හෝ තොරතුරු දර්ශනය වූ ස්ථානය සහ එය ප්රවර්ධනය කරන්නේ හෝ බෙදා ගන්නේ කවුද.
• කතුවරයා කවුද සහ ඔවුන්ගේ පසුබිම, අරමුණ හෝ රුචිකත්වයන් කුමක් විය හැකිද (උදාහරණයක් ලෙස, ඔවුන් යම් දෘෂ්ටිකෝණයක් දැනුම් දීමට, ඒත්තු ගැන්වීමට, ප්රවර්ධනය කිරීමට හෝ ජනතාවගේ මතවලට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කරන්නේද යන්න).

සලකා බලන්න:

• අන්තර්ගතය ප්රබල චිත්තවේගීය ප්රතික්රියාවක් ඇති කරන විට (උදා: හදිසිතාව, බිය හෝ කෝපය) මදකට නතරවීම.
• අන්තර්ගතය නිර්මාණය කර හෝ බෙදාගෙන ඇත්තේ (උදා: මතවලට බලපෑම් කිරීමට, ක්ලික් කිරීම් ජනනය කිරීමට හෝ කඩිනම් ක්රියාමාර්ග ගැනීමට) මන්දැයි විමසීම.
• තොරතුරු විශ්වාස කළේ නම් හෝ බෙදාගත්තේ නම් එයින් ප්රතිලාභ ලැබෙන්නේකාටදැයි යන්න සිතාබැලීම.

උදාහරණයක් ලෙස, 'මෙය ඉවත් කිරීමට පෙර දැන්ම බෙදා ගන්න' යනුවෙන් සඳහන් සටහනක් ඔබ දුටුවහොත්, එය නතර වී එය බෙදා ගන්නේ මන්දැයි සිතා බැලීමට ඔබව පොළඹවනු ඇත.

ඔබට විශ්වාස නොමැති විට සිදුකළ යුතු දේ

යමක් සාවද්ය තොරතුරක් දැයි වහාම නොදැන සිටීම ගැටලුවක් නොවන බව මතක තබා ගැනීම වැදගත්ය.

තොරතුරු බෙදා ගැනීමට පෙර කාලය ගැනීම, එය සත්ය දැයි සිතා බැලීමට, කරුණු පරීක්ෂා කිරීමට සහ සාවද්ය දෙයක් පැතිරවීමෙන් වැළකී සිටීමට ඔබට අවස්ථාවක් ලබා දෙයි.

පවුලේ සාමාජිකයන් හෝ මිතුරන් වැනි විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයින් සමඟ කතා කර, එම තොරතුරු ගැන ඔවුන් සිතන්නේ කුමක්දැයි දැන ගැනීමටද ඔබට හැකිය.

විදේශීය රාජ්යයන් සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් විසින් භාවිතා කරන සාවද්ය තොරතුරු

විදේශීය රාජ්යයන් සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් විසින් සාවද්ය තොරතුරු සඳහා හිතාමතාම භාවිතා කරන ලක්ෂණ කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

• කෝපය, බිය හෝ කෝපය ඇති කිරීමට වැදගත් කරුණු හෝ සාක්ෂි හිතාමතාම නොසලකා හරිමින් දැඩි හැඟීම් ඇති කිරීම.
• ප්රතික්රියාවක් ඇති කිරීමට හෝ ඉක්මනින් පැතිරවීමට නොමඟ යවන හෝ අතිශයෝක්තියට නංවන ආකාරයෙන් තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම.
• පාඨකයින්ට දැනුම් දීමට වඩා ඔවුන් තුළ ප්රතික්රියා ඇති කිරීමට චිත්තවේගීය ලෙස ප්රවේගකාරී භාෂාව භාවිතා කිරීම.
• ගැටලුවක් හෝ කණ්ඩායමක් ගැන මිනිසුන් සිතන ආකාරයට බලපෑම් කිරීමට පැහැදිලි පක්ෂග්රාහීත්වයක් පෙන්වීම හෝ සාමාන්යකරණ මතයන් මත රඳා සිටීම.
• කතාවක එක් පැත්තක් පමණක් ඉදිරිපත් කිරීමට විවිධ අදහස් හෝ දෘෂ්ටිකෝණ බැහැර කිරීම.
• නිවැරදි ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලද වැරදි, වෙනස්කළ හෝ යල් පැන ගිය තොරතුරු ඇතුළත් කිරීම.
• නිතර අක්ෂර වින්යාස හෝ ව්යාකරණ වැරදි අඩංගු වීම, සමහර විට අඩු විශ්වසනීයත්වයක් හෝ ඉතා ඉක්මනින් නිර්මාණය කරන ලද අන්තර්ගතයක් පෙන්නුම් කළ හැකිය.
• නොමඟ යවන තොරතුරු සඳහා සහාය දැක්වීම සඳහා අඩු ගුණාත්මක, සංස්කරණය කළ හෝ සන්දර්භයෙන් බැහැර රූප හෝ වීඩියෝ භාවිතා කිරීම.

ඔබේ සමාජ මාධ්ය දර්ශන පිටුව පාලනයට ගැනීම

සමාජ මාධ්ය ගිණුමක් අසත්ය හෝ නොමඟ යවන තොරතුරු බෙදාගන්නේ නම්:

• තවත් සමාන අන්තර්ගතයන් දර්ශනය වීම වැළැක්වීමට ගිණුම අවහිර කරන්න හෝ අනුගමනය නොකරන්න.
• සබැඳිව හානිකර අන්තර්ගතයන් අඩු කිරීමට උදව් කිරීම සඳහා සමාජ මාධ්ය වේදිකාවේ ගිණුම වාර්තා කරන්න.

සාවද්ය තොරතුරු වාර්තාකරන්නේ කෙසේද?

ඔබට අන්තර්ජාලයේ හානිකර හෝ අසත්ය සබැඳි අන්තර්ගතයන් වාර්තා කළ හැකිය:

• Netsafe වෙබ් අඩවියේ සාවද්ය තොරතුරු සහ අනෙකුත් හානිකර අන්තර්ගතයන් වාර්තා කරන්න.
• මාධ්ය අන්තර්ගතය නොමඟ යවන සුළු නම් හෝ විකාශන නීති උල්ලංඝනය කරන්නේ නම්, නවසීලන්ත මාධ්ය කවුන්සිලය, හෝ ප්රචාරණ ප්රමිති අධිකාරිය වෙත පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කරන්න.
• සමාජ මාධ්යවල වැරදි තොරතුරු වාර්තා කිරීමට වේදිකා වාර්තාකරණ විශේෂාංග භාවිතා කරන්න.

Netsafe ඔස්සේ වැඩිදුර දැනගන්න

Netsafe යනු නවසීලන්තයේ ස්වාධීන, ලාභ නොලබන මාර්ගගත ආරක්ෂණ සංවිධානයක් වන අතර, නවසීලන්තයේ ජනතාවට මාර්ගගත ආරක්ෂණ සහාය, විශේෂඥතාව සහ අධ්යාපනය සපයයි: ළමුන් සහ තරුණ පිරිස්, දෙමාපියන් සහ රැකබලාගන්නන් , වැඩිහිටියන් සහ වයස්ගත පිරිස්.

Headspace Invaders

Headspace Invaders යනු වයස අවුරුදු 12 සිට 16 දක්වා තරුණයින්ට මාර්ගගත සබැඳි අන්තර්ගතයන් සංචාලනය කිරීමේදී විශ්වාසය සහ විවේචනාත්මක චින්තන කුසලතා ගොඩනඟා ගැනීමට සහ තරුණයින්ට අන්තර්ජාලය හරහා හැසිරවීම, පීඩනය සහ හානිය හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වන අන්තර්ක්රියාකාරී වේදිකාවකි.