ធនធាននេះផ្តោតលើ ព័ត៌មានបំភាន់ ដែលជាព័ត៌មានដែលត្រូវបានគេបង្កើត ឬចែករំលែក ដោយចេតនា ដើម្បីបោកប្រាស់ និងបង្កគ្រោះថ្នាក់ ។

ពត៌មានបំភាន់ គឺជាព័ត៌មានខុស ឬមិនត្រឹមត្រូវ ដែលត្រូវបានចែករំលែកដោយមិនមាន​ចេតនា​ដើម្បីបោកបញ្ឆោត ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ ។

អង្គភាពចារកម្មសន្តិសុខនូវែលសេឡង់ (NZSIS) កំណត់និយមន័យចំពោះព័ត៌មានបំភាន់ ថាជា​ព័ត៌មាន​ដែលមានចេតនាឲ្យខុស ឬបំភាន់ ដោយមានចេតនាបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬសម្រេចបាននូវ​គោលបំណងទូលំទូលាយ ។ ជារឿយៗ ព័ត៌មានបែបនេះ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមអនឡាញ ឬនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ប៉ុន្តែវាក៏អាចលេចឡើងនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ ឬនៅក្នុង​សារព័ត៌មាន រួមទាំងកាសែតផងដែរ ។

រដ្ឋបរទេស និងភ្នាក់ងារតំណាងរបស់ពួកគេ អាចប្រើប្រាស់ព័ត៌មានបំភាន់ ជាផ្នែកនៃការជ្រៀត​ជ្រែក​ពីបរទេស ដើម្បីបញ្ចេញឥទ្ធិពល និងបន្លប់ពលរដ្ឋ និងសហគមន៍នានា ក្នុងន័យដែលនាំ​ទៅរកគ្រោះថ្នាក់ ។

របៀបដែលព័ត៌មានបំភាន់អាចរីកសុះសាយ

ព័ត៌មានបំភាន់ អាចរីកសុះសាយតាមវិធីជាច្រើន រួមមាន ៖

• កម្មវិធីផ្ញើសារ និងបណ្តាញសហគមន៍  ដែលជារឿយៗ ព័ត៌មានបែបនេះ ត្រូវបាន​បញ្ជូន​បន្តរវាងអ្នកស្គាល់គ្នាដែលពួកគេជឿទុកចិត្ត ។
• ខ្លឹមសារដែលបានចែករំលែកនៅក្នុងសហគមន៍ ឬក្រុមដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ដូចគ្នា  ដែលមនុស្សអាចទុកចិត្តច្រើនជាង ព្រោះព័ត៌មាននោះ ចេញមកពីប្រភពដែលពួកគេ​ស្គាល់ ឬជាភាសាដែលពួកគេយល់ ។
• ព័ត៌មានពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ឬប្រភពខាងក្រៅប្រទេសនូវែលសេឡង់ ដែលអាចមិនស្រប​នឹង​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ឬបរិបទរបស់នូវែលសេឡង់ ។
• ថ្នាលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម  អាចផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជា​ពិសេស​ព័ត៌មាន​ដែលមានខ្លឹមសារជាទម្រង់ខ្លីៗ ដូចជា វីដេអូ TikTok, វីដេអូ Instagrams ឬវីដេអូ Twitter/X ។
• អ្នកមានឥទ្ធិពល/មនុស្សល្បី និងអ្នកមានឥទ្ធិពលកម្រិតតូច  អាចផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន​មិនពិតបាន ដោយសារពួកគេមានអ្នកតាមដានច្រើន ឬទទួលបានការទុកចិត្តខ្ពស់ ។
• ម៉ាស៊ីនស្វែងរកនៅលើអ៊ិនថឺណិត និងការណែនាំ នៅលើថ្នាលផ្សេងៗ អាចបង្ហាញ​ព័ត៌មាន​មិនពិតដល់អ្នកប្រើប្រាស់ ទោះបីជាពួកគេមិនបានស្វែងរកវាក៏ដោយ ។
• ការចែករំលែកព័ត៌មានដោយមិនប្រើអ៊ិនថឺណិត ដូចជាខិត្តប័ណ្ណ ផ្ទាំងរូបភាព មាត់មួយ​ទៅមាត់មួយនៅកន្លែងធ្វើការ សាលារៀន ឬសហគមន៍ ។

ពិចារណាលើអ្វីដែលអ្នកឃើញ

ពិនិត្យមើល ៖

• ថាតើព័ត៌មាននោះ ចេញមកពីប្រភពដែលអាចទុកចិត្តបានទេ  ហើយថាតើគេហទំព័រ​ព័ត៌​មានដែលគួរឱ្យទុកចិត្តផ្សេងទៀតរាយការណ៍ព័ត៌មានដូចគ្នានេះដែរឬទេ ។ ពិនិត្យមើល​ធនធានរបស់ Netsafe អំពីរបៀបសម្គាល់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ដើម្បីស្វែងយល់បន្ថែម ។
• កន្លែងដែលរឿងដើម ឬព័ត៌មាននោះ បានលេចឡើង ហើយអ្នកណាជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយ ឬចែករំលែកព័ត៌មាននោះ ។
• តើអ្នកនិពន្ធជានរណា ហើយគេមាន សាវតារ គោលបំណង ឬចំណាប់អារម្មណ៍ បែបណា  (ឧទាហរណ៍ ថាតើពួកគេកំពុងព្យាយាមជូនដំណឹង បញ្ចុះបញ្ចូល ផ្សព្វផ្សាយ​ទស្សនៈជាក់លាក់ណាមួយ ឬមានបំណងមានឥទ្ធិពលលើគំនិតរបស់មនុស្ស) ។

ពិចារណា ៖

• ផ្អាកបន្តិច  នៅពេលដែលខ្លឹមសារព័ត៌មាន បង្កឱ្យមានប្រតិកម្មផ្លូវចិត្តខ្លាំង (ឧ. ភាពបន្ទាន់ ការភ័យខ្លាច ឬកំហឹង) ។
• សួរថាហេតុអ្វី  បានជាខ្លឹមសារនោះត្រូវបានបង្កើតឡើង ឬចែករំលែក (ឧ. ដើម្បីមាន​ឥទ្ធិពល​លើមតិ បង្កើនចំនួនអ្នកចុចមើល ឬជម្រុញឲ្យមានសកម្មភាពភ្លាមៗ) ។
• គិតមើលថាតើនរណាបានផលប្រយោជន៍ ប្រសិនបើព័ត៌មាននោះត្រូវបានជឿ ឬត្រូវ​បានចែករំលែកបន្ត ។

ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើអ្នកឃើញការបង្ហោះដែលនិយាយថា 'ចែករំលែកវាឥឡូវនេះ មុនពេលគេ​លុប​វាចោល' ត្រង់នេះគួរតែធ្វើឱ្យអ្នកឈប់មិនអាន/មើលបន្ត ហើយគិតអំពីមូលហេតុ​ដែល​គេចែក​រំលែកព័ត៌មាននេះ ។

អ្វីដែលត្រូវធ្វើនៅពេលអ្នក មិនប្រាកដក្នុងចិត្ត

សូមចងចាំថា មិនជាបញ្ហាអ្វីឡើយ បើអ្នកមិនអាចដឹងភ្លាមៗថាតើនោះជាព័ត៌មានមិនពិតដែរឬទេ ។

ការចំណាយពេលគិត មុនចែករំលែកព័ត៌មាន អាចផ្តល់ឱកាសឲ្យអ្នកពិចារណា ថាតើព័ត៌មាន​នោះពិត ឬមិនពិត ពិនិត្យមើលការពិត និងជៀសវាងការផ្សព្វផ្សាយអ្វីមួយដែលមិនត្រឹមត្រូវ ។

អ្នកក៏អាចនិយាយជាមួយមនុស្សដែលអាចទុកចិត្តបាន ដូចជាសមាជិកគ្រួសារ ឬមិត្តភ័ក្តិ ដើម្បីស្តាប់នូវអ្វីដែលពួកគេគិតអំពីព័ត៌មាន ។

ពត៌មានមិនពិត ដែលប្រើដោយរដ្ឋបរទេស និងភ្នាក់ងារតំណាងរបស់ពួកគេ

ខាងក្រោមនេះជាលក្ខណៈមួយចំនួននៃព័ត៌មាន ដែលត្រូវបានប្រើដោយចេតនាក្នុង ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ដោយរដ្ឋបរទេស និង ភ្នាក់ងារតំណាងរបស់ពួកគេ  ៖

• ដាស់អារម្មណ៍ខ្លាំង  ខណៈដែលមានចេតនាមិនបញ្ចូលការពិត ឬភស្តុតាងសំខាន់ៗ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានកំហឹង ការភ័យខ្លាច ឬការខឹងសម្បា ។
• បង្ហាញព័ត៌មាន ក្នុងន័យបំភាន់ ឬបំផ្លើសការពិត  ដើម្បីបង្កឱ្យមានប្រតិកម្ម ឬធ្វើឲ្យព័ត៌មាន​នោះសាយភាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។
• ប្រើភាសាបង្កឲ្យមានភាពរំជួលចិត្ត ដើម្បីជំរុញប្រតិកម្មពីអ្នកអាន ជាជាងផ្តល់​ព័ត៌មាន​ដល់ពួកគេ ។
• បង្ហាញភាពលំអៀងយ៉ាងច្បាស់ ឬផ្អែកលើទម្លាប់ការគិតរបស់មនុស្ស  ដើម្បីមានឥទ្ធិពល​លើរបៀបដែលមនុស្សគិតអំពីបញ្ហា ឬក្រុមណាមួយ ។
• មិនសរសេរចូលទស្សនៈ ឬការយល់ឃើញផ្សេង  ដើម្បីបង្ហាញតែមួយចំហៀង​នៃសាច់រឿង ។
• បញ្ចូលព័ត៌មានដែលមិនត្រឹមត្រូវ ព័ត៌មានដែលបានរៀបចំ ឬព័ត៌មានដែលហួសសម័យ​ ដែល​បង្ហាញ​ឲ្យមើលទៅដូចជាព័ត៌មានដែលត្រឹមត្រូវ ។
• មានកំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ឬវេយ្យាករណ៍ញឹកញាប់  ដែលជួនកាលអាចបង្ហាញថា​មានភាព​គួរឲ្យទុកចិត្តទាប ឬខ្លឹមសារត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។
• ប្រើរូបភាព ឬវីដេអូដែលមានគុណភាពទាប កែសម្រួល ឬក្រៅបរិបទ  ដើម្បីគាំទ្រ​សាច់រឿង​បំភាន់ ។

គ្រប់គ្រងព័ត៌មាននៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមរបស់អ្នក។

ប្រសិនបើគណនីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមណាមួយ កំពុងចែករំលែកព័ត៌មានមិនពិត ឬបំភាន់ ៖

• ប្លុក ឬឈប់តាមដាន គណនីនោះ ដើម្បីការពារមិនឲ្យមាតិកាស្រដៀងគ្នាហូរចូលក្នុង​គណនី​របស់អ្នកបន្ថែមទៀត ។
• រាយការណ៍គណនីនោះ នៅលើថ្នាលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយខ្លឹម​សារ​គ្រោះ​ថ្នាក់នៅលើបណ្តាញអ៊ីនធឺណិត ។

របៀបរាយការណ៍ព័ត៌មានបំភាន់

អ្នកអាចរាយការណ៍អំពីមាតិកាដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬមិនពិតតាមអនឡាញ ៖

• រាយការណ៍ព័ត៌មានមិនពិត និងខ្លឹមសារផ្សេងទៀតដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ នៅលើគេហទំព័រ Netsafe  ។
• ប្រសិនបើខ្លឹមសារប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមានការបំភាន់ ឬបំពានច្បាប់នៃការផ្សាយព័ត៌មាន សូមប្តឹងទៅកាន់ ក្រុមប្រឹក្សាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនូវែលសេឡង់ ឬ អាជ្ញាធរស្តង់ដារការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម ។
• រាយការណ៍ព័ត៌មានមិនពិតនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ដោយប្រើមុខងាររាយ​ការណ៍​របស់វេទិកា  ។

ស្វែងយល់បន្ថែមលើទំព័រ Netsafe

Headspace Invaders

Headspace Invaders គឺជាវេទិកាទំនាក់ទំនងសម្រាប់ជួយពលរដ្ឋក្មេងៗ អាយុពី 12 ឆ្នាំដល់ 16 ឆ្នាំ ក្នុងការកសាងទំនុកចិត្ត និងកសាងជំនាញការគិតស៊ីជម្រៅ នៅពេលរុករកព័ត៌មានតាមអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីជួយយុវជនសម្គាល់ពីឧបាយកល សម្ពាធ និងគ្រោះថ្នាក់តាមអនឡាញ ។