چەتئەل ئارىلىشىشىنىڭ جامائەت تەشكىلاتلارغا تەسىر كۆرسىتىش مىساللىرى

جامائەت تەشكىلاتلىرى جامائەتنى قوللاش ۋە شەكىللەندۈرۈشتە، قارار چىقىرىش جەريانىغا تەسىر كۆرسىتىشتە ۋە كۆپ خىل گۇرۇپپىلارنى ئۆز ئارا باغلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.

جامائەت تەشكىلاتلارىنىڭ كەڭ دائىرىلىك ئالاقە تورى ۋە ئىشەنچلىك مۇناسىۋەتلىرى ئۇلارنى جامائەت رەھبەرلىكى ۋە سەپەرۋەرلىكىدىكى مۇھىم كۈچكە ئايلاندۇرىدۇ.

چەتئەلنىڭ مەخپىيى، مەجبۇرلاش، ئالدامچىلىق ياكى پارىخورلۇق ھەرىكەتلىرى ئارقىلىق جامائەت تەشكىلاتلىرىغا ئارىلىشىشى بۇ تەشكىلاتنىڭ مۇستەقىللىقىغا زىيان يەتكۈزۈپ، مەھەللە ئىشەنچى ۋە ئىجتىمائىي بىرلىكىنى ئاجىزلىتىشى مۇمكىن.

بۇنداق ئارلىشىش يەنە تەشكىلات ۋە كەڭ جامائەتنىڭ بىخەتەرلىكى، ئىشەنچى ۋە سۆز ئەركىنلىكىگە تەھدىد پەيدا قىلىشى مۇمكىن.

چەت دۆلەتلەرنىڭ يېڭى زېلاندىيەدىكى جامائەت تەشكىلاتلارغا قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى ۋە ئۇنىڭدىن قانداق مۇداپىئەلىنىش ھەققىدىكى مەلۇماتلارنى تەپسىلىي چۈشنىۋىلىڭ.

تۆۋەندە چەتئەل ئارىلىشىشىنىڭ جامائەت تەشكىلاتلارغا قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىغا ئائىت ئۈچ مىسال كۆرسىتىلدى. بۇ مىساللاردىكى <<چەتئەل>> يېڭى زېلاندىيەدىن باشقا ھەر قانداق دۆلەتنى كۆرسىتىدۇ.

بۇ مىساللار كۆپ مەدەنىيەتلىك يېڭى زېلاندىيە - يېڭى زېلاندىيە كۆپ مەدەنىيەتلىك كېڭەشلەر بىرلەشمىسى ئېتنىك جامائەتلەر مىنىستىرلىكى بىلەن تەمىنلەنگەن تەجىربە ۋە قاراشلارغا ئاساسلانغان. بۇ ماتىرياللار ۋە ’جامائەت تەشكىلاتىنى چەتئەل ئارىلىشىشىدىن قوغداش ‘ماتىرياللېرىغا قوشقان قىممەتلىك تۆھپىلىرى ئۈچۈن ئۇلارغا رەھمەت ئېيتىمىز.

تۆۋەندىكى مىساللار 1961-يىلدىكى جىنايەت قانۇنى بويىچە چەتئەل ئارىلىشىشى دەپ قارىلىشى مۇمكىن بولغان پائالىيەتلەرنى كۆرسىتىدىغان پەرەزيى سىنارىيەلەر.

بۇئومۇمىي ئۇچۇر. بۇ پەقەت سىزنىڭ چۈشىنىشىڭىزئۈچۈن، قانۇنىي مەسلىھەت ئەمەس. كونكرېت قانۇنىي مەسلىھەت ئۈچۈن، لاياقەتلىك قانۇنى مۇتەخىسس بىلەن سۆزلىشىڭ.

بىرىنچى مىسال: يېڭىدىن سايلانغان باشقۇرۇش ھەيئتى ئەزالىرىنىڭ چەت دۆلەت نامىدىن ھەركەت قىلىشى.

بىر جامائەت تەشكىلاتى ھەر ئىككى يىلدا بىر قېتىم ھەيئەت سايلىمى ئۆتكۈزەتتى. سايلام تەشۋىقاتى ۋە جامائەت بىلەن ئالاقە قىلىش ئارقىلىق ئىككى يېڭى ئەزا سايلانغان.

سايلانغاندىن كېيىن، بۇئىككى ئەزا ئۆز دۆلىتىنىڭ ھۆكۈمەت ۋاكالەتچىسى رولىنى ئوينىغان. ئۇلار چەتئەل ھۆكۈمىتىنىڭ يېتەكچىلىكىدە ھەرىكەت قىلغان ۋە بۇ مۇناسىۋەت قەستەن تەشكىلاتتىن يوشۇرۇلغان.

بۇ ئىككى ئەزا قەستەن چەت ئەلنىڭ مەنپەئەتى بىلەن توقۇنۇشىدىغان بەزى جامائەت مەسىلىلىرىنى باستۇرۇشقا ئۇرۇنغان. بۇنى ئادەتتىكى تەشكىلات قارارىدەك كۆرسەتسىمۇ ئەمەليەتتە ئۇلار ئالدامچىلىق بىلەن چەتئەل ھۆكۈمىتىنىڭ مەنپەئەتىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە ئۇرۇندى. ئۇلار يەنە چەتئەلگە قوشۇلمىغان ۋە چەتئەلگە ئۇيغۇن بولغان كۆز قاراشلارنى تەشەببۇس قىلغان باشقا ھەيئەت ئەزالىرىغا بېسىم ئىشلەتكەن.

باشقا ھەيئەت ئەزالىرى ئۆزلىرىنىڭ جامائەت ئەزالىرىنىڭ پىكىرلىرىنى ئىنكاس قىلىۋاتقانلىقىنى ئېيتقاندا، بۇ ئىككى ئەزاغا «ئۇلاركىم؟» دەپ سوراپ شەخسىي ئۇچۇرىنى تەلەپ قىلدى. يېڭى ئەزالارنىڭ چەتئەلنىڭ ۋاكالەتچىسى سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلىۋاتقانلىقىدىن گۇمانلىنىپ، باشقا ھەيئەت ئەزالىرى بۇ ئۇچۇرلارنى بەرمىدى.

باشقا ھەيئەت ئەزالىرى ھەيئەت يىغىنلىرىدا سەزگۈر مەسىلىلەرنى مۇزاكىرە قىلغاندىن كېيىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا نامسىز تەھدىتلەرنى تاپشۇرۋالغان. بۇ يىغىنلار ئاشكارە بولمىغان ۋە مۇزاكىرە قىلىنغان ئۇچۇرلار ئىلان قىلىنمىغانلىقى ئۈچۈن، تەشكىلات يېڭى ئەزالارنىڭ چەتئەلگە دوكلات بېرىۋاتقانلىقىدىن گۇمانلاندى.

چەتئەل دۆلىتى ۋاكالەتچى ئىشلىتىپ تەشكىلاتنىڭ ئىچكى قارارىغا يوشۇرۇن ئارىلىشىپ، چەتئەلنىڭ مەنپەئەتىگە ئوخشىمايدىغان پىكىرلەرنى باستۇردى.

پىكىرلەرنى قەستەن باستۇرۇشقا ئۇرۇنۇش جەمئىيەتنىڭ پىكىر ئەركىنلىكىگە زىيان يەتكۈزىدۇ.

شەخسىي ئۇچۇر تەلەپ قىلىش جەمئىيەت ئەزالىرىنىڭ بىخەتەرلىكىگىمۇ تەھدىت پەيدا قىلىشى مۇمكىن.

بىر « ۋاكالەتچى ياكى ۋاكالەتچىلەر» بولسا شەخسلەر ياكى گۇرۇپپىلار بۇلۇپ، كۆپىنچە يېڭى زېلاندىيەدە تۇرۇشلۇق، ئۇلار چەت دۆلەتلەر نامىدىن بىخەتەرلىك مەسىلىسىگە مۇناسىۋەتلىك پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارىدۇ.

ئىككىنچى مىسال: جامائەت پائالىيىتىگە كىمنىڭ قاتنىششىنى كونترول قىلىشقا ئۇرۇنۇش

يېڭى زېلاندىيەدىكى بىر جامائەت تەشكىلاتى ئەجدادلىرى، سالاھىيىتى ۋە جامائىتىنىڭ تارىخىنى تەبرىكلەش ئۈچۈن يىللىق مەدەنىيەت مۇراسىمىنى ئۇيۇشتۇرۇۋاتاتتى.

چەتئەل ھۆكۈمىتىنىڭ ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقى بىلەن تونۇلغان بىر شەخس پائالىيەت تەشكىللىگۈچىلىرىگە بېسىم ئىشلىتىپ، «كۆزقارىشى دۆلەتنىڭ مەنپەئەتىگە زىت» دەپ قارالغان مەلۇم جەمئىيەت ئەزالىرىنى قاتناشتۇرماسلىقنى تەلەپ قىلدى.

بۇ شەخىس ئەگەر تەشكىللىگۈچىلەر بۇنىڭغا بويسۇنمىسا، تەسىرى كۈچلۈك جامائەت رەھبەرلىرى بىلەن ئالاقە قىلىپ، تەشكىلاتنى ئاشكارا تەنقىد قىلىدۇرۇش، سەلبى ئۇچۇرلارنى تارقىتش ۋە تەشكىلاتنىڭ ئېناۋىتىگە زىيان يەتكۈزۈش بىلەن تەھدىت سالدى.

چەتئەل دۆلەت بۇنداق ھەركەتنڭ تەشكىلاتنىڭ يېڭى زېلاندىيە ھۆكۈمەت ۋە باشقا مەبلەغ تەمىنلىگۈچىلەردىن ياردەم ئېلىش ئىقتىدارىغا سەلبى تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى بىلەتتى.

بۇ تەشكىلات بۇ تەھدىتلەرنىڭ ئۇلارنى ئۆز قىممەت قارىشىغا خىلاپلىق قىلىشقا مەجبۇرلاش ۋە قارار چىقىرىشىغا توسقۇنلۇق قىلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەنلىكىنى تونۇپ يەتتى. بۇ تەشكىلات كىشىلەرنى قاتناشتۇرماسلىقنى رەت قىلغان بولسىمۇ، ئەمما ئىناۋىتىگە زىيان يېتىشىدىن ئەندىشە قىلدى.

بىر چەتئەل دۆلىتى تەشكىلاتنىڭ ئۆز قىممەت قارىشىغا زىت كېلىدىغان قارارلارنى مەجبۇرىي چىقىرىش ۋە ئابرويغا دەخلى قىلىش ئارقىلىق جامائەتنىڭ قاتنىشىشىنى كونترول قىلىشنى مەقسەت قىلغان.

چەتئەل دۆلىتى ئۆز مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن بىر ئىجتىمائىي تەشكىلاتقا ئارىلاشقان، ئۇلارنىڭ ئۆچ ئېلىش ھەرىكىتىنىڭ تەھدىتى بۇ تەشكىلاتنىڭ يېڭى زېلاندىيە جەمئىيىتىگە تولۇق قاتنىشىشىغا توسقۇنلۇق قىلدى.

ئۈچىنچى مىسال: مەبلەغ ۋە سوۋغاتلار ئارقىلىق جامائەت ئەزالىرىنىڭ شەخسىي ئۇچۇرلىرىغا ئېرىشىشقا ئ‍ۇرۇنۇش

يېڭى قۇرۇلغان بىر جامائەت تەشكىلاتى جامائەت تەسىر كۈچىنى ئاشۇرۇشقا باشلىدى.

ئۇلار ئۆز ئەسلى دۆلىتىنىڭ ئەلچىخانىسى بىلەن كۆرۈشۈشكە تەكلىپ قىلىندى ۋە قوبۇل قىلىدى. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ خىزمىتىنىڭ ئېتىراپ قىلىنىشىدىن خۇشال بولدى ۋە بۇنى ئەلچىخانا بىلەن ئىجابىي مۇناسىۋەت ئورنىتىش ئۈچۈن قىممەتلىك پۇرسەت دەپ قارىدى.

يىغىندا ئۇلارغا بۇ تەشكىلاتقا ئىزچىل ئىقتىسادىي ياردەم ۋە ئەزالارغا ئايرىم سوۋغات تەقدىم قىلىندى. ئەلچىخانا يەنە بۇ تەشكىلاتنىڭ پائالىيەتلىرىنى ئاشكارا قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.  بۇ جامائەت تەشكىلاتى ئەلچىخانىنىڭ ئۇلارنىڭ خىزمىتىنى ئېتىراپ قىلغانلىقى ۋە ئىلھاملاندۇرغانلىقىغا رەھمەت ئېيتتى. ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، بۇ تەشكىلاتنىڭ بىر قىسىم پائالىيەتلىرى ئىقتىسادىي جەھەتتىن قوللاشقا تايىنىپ قالدى.

ئالتە ئايدىن كېيىن، ئەلچىخانا مەزكۇر تەشكىلات بىلەن ھەمكارلاشقان جامائەت ئەزالىرىنىڭ شەخسىي ئۇچۇرلىرىنى بېرىشنى تەلەپ قىلىپ، بۇ تەشكىلاتنىڭ تەمىنلىگەن قوللاش سەۋەبىدىن «ئۇلارغا قەرزدار» ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.

بۇ تەشكىلات شەخسىي ئۇچۇر بىلەن تەمىنلەشكە مەجبۇرلانغان ۋە تەھدىتكە ئۇچرىغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇلار رەت قىلغان. ئەلچىخانىنىڭ قوللىشى توختىتىلدى .بۇ تەشكىلاتنىڭ بەزى پائالىيەتلىرىگە تەسىر كۆرسەتتى.

بىر چەت دۆلەت تەشكىلاتنىڭ تەسىرىنى قولغا كەلتۈرۈش نىيىتىدە مەقسەتلىك سوۋغات ۋە مەبلەغنى ئىشلەتكەن ۋە ئاندىن جەمئىيەت ئەزالىرىنىڭ مەخپىي شەخسىي ئۇچۇرلىرىغا ئېرىشىشكە ئۇرۇنغان.

بۇ چەت دۆلەتنىڭ ئۆز مەقسىتى ئۈچۈن ئۇچۇر توپلاش ۋە تەشكىلىي قارارلىرىغا ئارىلىشىشقا مەجبۇرلاش خاراكتېرلىك ئۇرۇنۇش ئىدى.

ئۇچۇرلارنى بۇيەردىن چۈشۈرۈڭ - پات يېقىندا كېلىدۇ